Дуслык
(III сыйныфның рус төркемендә әдәби уку дәресе)
Илмира ӘБСӘЛӘМОВА, 
Казандагы 39 нчы мәктәпнең югары квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Гөлназ ӘХМӘТОВА,
Казандагы 39 нчы мәктәпнең I квалификация категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Максат:
‒ дуслык турында күзаллауны булдыру;
‒ ышанычлылык, тугрылык, җаваплылык, үзара ярдәмчеллек кебек уңай кешелекле әхлаки сыйфатларны формалаштыру;
‒ кешеләр арасындагы үзара мөнәсәбәтләрдә дуслыкның иң мөһим сыйфатларының берсе булуына ышаныч тәрбияләү.
Бурыч: укучыларның иҗади фикерләү сәләтен, үз-үзеңә бәя бирү мөмкинлекләрен үстерүгә шартлар тудыру; аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен формалаштыру.
Универсаль-уку гамәлләре (УУЭ) формалаштыру
Регулятив: укытучы ярдәме белән максат кую һәм эшне планлаштырырга өйрәнү; кагыйдәләрне, күрсәтмәләрне истә тотып гамәлләр кылу.
Танып белү: тиешле мәгълүматны табу, билгеләү.
Коммуникатив: хезмәттәшлектә башкаларның фикерләрен исәптә тоту һәм карашыңны яклый белү; бердәм эшчәнлектә уртак нәтиҗәгә килү.
Шәхси: кешеләргә карата ярдәмчел, кайгыртучан булу.
Дәрес тибы: үткән теманы тирәнтен үзләштерү.
Материал: «Күңелле татар теле» III сыйныф. Башлангыч гомуми белем бирү оешмалары өчен дәреслек (рус һәм татар телләрендә). Ике кисәктә. 2 нче кисәк / Р.З.Хәйдәрова, Г.М.Әхмәтҗанова, Л.Ә.Гыйниятуллина. ‒ Казан: Татармультфильм, 2013; карточкалар, рәсемнәр, Сингапур структуралары.
Дәрес барышы
I. Оештыру өлеше. Уңай психологик халәт тудыру.
‒ Исәнмесез, укучылар! (Исәнмесез! Хәерле көн!)
‒ Утырыгыз! Җилкәдәш партнерыгыз белән ‒ «биш»не, каршыда утыручы партнерыгыз белән кул биреп исәнләшегез.
II. Актуальләштерү
‒ Дәресебезне башлыйбыз. Бүген ничәнче число, атнаның кайсы көне? Дәрестә кем дежур, барыбыз да бармы? (Дежур бала җавабы.)
Өй эшен тикшерү
‒ Узган дәрестә укып чыккан «Дуслар» хикәясе буенча өй эшен тикшерәбез. КУИЗ-КУИЗ-ТРЕЙД
(Укучылар өйдә карточкалар ясыйлар: өске өлешендә сорау, аскы өлешендә җавап языла. Карточкаларын алып, сыйныф уртасына чыгып, үзләренә пар табалар. «А» укучы «В» укучысына сорау бирә. «В» укучысы җавап бирә. Укучы дөрес җавап бирсә, аның партнеры аны мактый. Әгәр дөрес җавап бирә алмаса, «А» укучысы тагын бер охшаш сорау бирә. Тагын җавап бирә алмаса, ул аңа дөрес җавапны аңлатып бирә. Мактый! Рольләрен алмашалар. 2‒3 пар табалар.)
Сораулар:
•	Кемнәр алар Игорь белән Федя?
•	Җәй һәм кыш көннәрендә малайлар нишлиләр?
•	Малайлар бергә кая киттеләр?
•	Игорь нишләде? 
III. Белемнәрне актуальләштерү (укучыларның уку эшчәнлеген мотивлаштыру)
‒ Минем сезгә тагын бер соравым бар: Федяга нишләргә? (Булышырга кирәк.)
‒ Ни өчен? (Чөнки алар дуслар.)
IV. Дәрескә максат һәм бурычлар кую
‒ Бүгенге дәресебезнең темасы ‒ дуслык. Нәрсә соң ул дуслык? Без сезнең белән шушы сорауга җавап бирергә тырышырбыз.
V. Белем һәм осталыкларны төрле ситуацияләрдә куллану
‒ Укучылар, өстәлләрегездә схемалар төшерелгән зур форматтагы кәгазь битләре. Ачыгыз, өстәл уртасына куегыз! Уртада язылган «Дуслык – нәрсә ул?» соравына бер сүз белән җавап бирегез. ПЛЕЙСМЭТ КОНСЕНСУС
(Җавапны беренче номерлы укучылар кызыл фломастер белән ‒ 1 нче, икенче номерлар яшел фломастер белән 2 нче, өченче номерлар зәңгәр фломастер белән ‒ 3 нче, дүртенче номерлар кара фломастер белән 4 нче өлешкә яза.)
(1 минут вакыт бирелә. Вакыт җитмәсә ‒ өстәлә.)
‒ Вакыт чыкты. КОНТИНИУС РАУНД РОБИН
(Төркемдәге һәр укучы үз сүзен укый Башкалар, укылган сүз белән ризалашса, баш бармакны ‒ өскә, риза булмаса уң якка карата. 2 нче номерлы укучылар төркем ризалашкан сүзне уртага язып куя. Барлыгы 5 сүз язарга! 4 нче номерлар сүзләрне укый. Мәсәлән, бүләк, көч, яхшылык, яшәү, ярдәм итү. 2 минут вакыт бирелә.)
VI. Белемнәрне гомумиләштерү һәм системалаштыру
‒ Дуслык ул – бик кыйммәтле язмыш бүләге, укучылар. Ә сездә нинди фикерләр бар?
•	Дуслык безгә укырга, эшләргә, яшәргә ярдәм итә. 
•	Ул безне әйбәтрәк, яхшырак, көчлерәк итә. 
•	Кешегә дусларсыз яшәү мөмкин түгел. 
•	Дустың булу – зур байлык.
‒ Ә хәзер мин – журналист, сездән интервью алам. Үзегезнең дустыгыз турында 10 секунд уйлагыз һәм ике сорауга җавап бирегез: Дустыгызның исеме ничек? Аңарда сине нәрсә кызыксындыра?
(Балаларның җаваплары. Мәсәлән, 1) Мин Настя белән дус. Ул күп укый, аның белән бик кызык. 2) Мин Соня белән дус. Без аның белән әле балалар бакчасына йөргәндә үк дуслаштык. Безнең әти-әниләрдә дус. 3) Мин Артур белән дус. Бер спорт командасын һәм бер төрле музыка тыңларга яратабыз һ.б.)
‒ Укучылар, дусны табып була, әмма дуслыкны саклау җиңел эш түгел. Күп кенә мәкальләрдә дуслык һәм аны саклап калу турында әйтелә. Тактага мәкальләрнең башы язылган, укыгыз һәм дәвам итегез.
•	Йөз сум акчаң булганчы, ... (йөз дустың булсын)
•	Кош канаты белән, ... (кеше дуслары белән көчле)
•	Дустың булмаса – эзлә, тапсаң ‒ ... (югалтма)
•	Иптәшең үзеңнән ‒ ... (яхшы булсын)
VII. Йомгаклау
1. Нәтиҗә ясау (рефлексия).
‒ Дусларсыз кеше бәхетле була алмый. Дуслыкка лаек булырга кирәк. Моның өчен, беренче чиратта, үзеңә тәртипле булырга, мәсәлән, көчсезләрне якларга, өлкәннәрне хөрмәт итәргә кирәк. Бары тик тәртипле кешенең генә чын, ышанычлы, гомерлек дуслары була ала.
2. Үз-үзеңә бәя бирү.
‒Укучылар, безнең бүгенге әңгәмә сезнең өчен файдалы, кызыклы булдымы? Барсыннан да күбрәк нәрсә исегездә калды? Без нинди нәтиҗәгә килдек? (Укучыларның җаваплары.)
3. Өйгә эш.
1) Яраткан дустыгыз турында хикәя язып, аны сөйләргә өйрәнеп килегез.
2) Дуслык турында шигырьләр табыгыз.
‒ Сау булыгыз! Дәрес өчен рәхмәт.